Bij Xynthesis krijgen we dagelijks werkgevers aan de lijn die een tweede spoortraject willen inkopen. In Nederland is het gebruikelijk om zo’n traject op te starten na een jaar ziekte, vaak op advies van de bedrijfsarts of een arbeidsdeskundige.

Wat je ook terugziet in de cijfers: het aantal langdurig zieken neemt toe. En dat zijn meestal geen mensen met ‘gewoon’ een gebroken been. Er speelt vaak meer. De oorzaak is in veel gevallen stress. In de volksmond noemen we het burn-out. Vroeger heette het overspannen. Uiteindelijk gaat het om langdurige stress – en die is bijzonder slecht voor zowel lichaam als geest.

Langdurige stress kan zich uiten in energieverlies, fysieke klachten, slecht slapen en in sommige gevallen zelfs depressieve klachten. Natuurlijk zijn er ook mensen die om fysieke redenen langdurig uitvallen, maar stress is zonder twijfel een grote veroorzaker van langdurige uitval.

“Het is niet werkgerelateerd” – en dan?

Wat we vaak horen van klanten: “Er is sprake van burn-outklachten, maar het is niet werkgerelateerd.”

Die zin hoor ik regelmatig. En eerlijk gezegd denk ik dan weleens: wordt dit gezegd om aan te geven dat de werkgever er niets aan kon doen? Maar volgens mij gaat het daar helemaal niet om. Het gaat niet over schuld. Het gaat over: wat is er nodig om iemand te helpen?

Hoe help je iemand om weer op te knappen, zich weer goed te voelen? En hoe help je iemand weer met plezier en energie aan het werk – wat uiteindelijk voor alle partijen het beste is?

Wat gebeurt er in dat eerste jaar?

Mensen die ziek zijn vanwege stressklachten zijn na een jaar vaak al gedeeltelijk weer aan het werk. Soms is er hulp via de huisarts, een psycholoog of een coach. Dat is fijn. Maar helaas zien we ook geregeld dat mensen al een jaar ziek zijn, nog steeds niet goed herstellen en nauwelijks echt geholpen zijn.

Nog meer zonde is het als er dan ook een conflict ontstaat tussen werkgever en werknemer. Want dat werkt averechts: stress wordt erger, herstel wordt moeilijker.

Veel beter is het om meteen, bij de eerste signalen, met iemand in gesprek te gaan. En nog beter: al vóórdat iemand zich ziek meldt.

Waar gaat dat gesprek dan over?

Stel: iemand meldt zich ziek. De klachten zijn vaag en je hebt als werkgever geen idee waar je moet beginnen. Mijn advies: ga gewoon in gesprek. Want niemand wíl ziek zijn. De meeste medewerkers voelen zich rot, schuldig misschien zelfs, omdat ze het werk niet kunnen doen waarvoor ze betaald worden.

In gesprekken met medewerkers met langdurige stress zie je vaak dat er meer speelt dan alleen werk. Er is thuis iets aan de hand. Een scheiding, jonge kinderen, een verhuizing, zorg voor een familielid – het komt zelden alleen.

Als werkgever is het dan goed om gewoon te vragen: wat is er aan de hand? Wat lukt niet? Waar zit de stress? En vooral: toon interesse.

Laat merken dat iemand ruimte mag voelen om ziek te zijn, om stress te hebben. Alleen al dát helpt. Het haalt schuldgevoel weg, brengt rust.

Wat kun je doen?

Soms doet een tijdelijke aanpassing van werk al veel: minder uren, kortere dagen, hybride werken, of tijdelijk ander werk.

Als je die ruimte samen creëert – met vertrouwen en openheid – ontstaat er vertrouwen, inzicht én soms zelfs een oplossing. Je voorkomt conflicten, en mensen krijgen lucht.

Misschien blijkt uit dat gesprek ook dat het werk zoals het nu is, niet goed meer past. Dat het anders moet worden ingericht. Of dat iemand niet meer op zijn plek zit en daar niet gelukkig van wordt.

In zo’n geval kun je samen kijken: wat is er wél mogelijk? Wat past beter? En hoe kunnen we daar nu al over praten, voordat het ziekteverzuim verder oploopt?

Soms helpt een externe partij

Soms is het goed om een externe coach te betrekken. Iemand waarmee de medewerker nét iets makkelijker praat. Of zelfs een coach voor jou als werkgever – om te leren hoe je dit soort gesprekken het beste voert.

Want hier is écht veel winst te halen. Menselijk, qua gezondheid én zakelijk.

Veel langdurig verzuim is te voorkomen

Als we eerder in gesprek gaan, kunnen we veel langdurig verzuim voorkomen. Want als iemand eenmaal een jaar ziek is, lopen de kosten op. Niet alleen die van het tweede spoortraject, maar ook de impact op het team, de organisatie en de persoon zelf.

En misschien is dat nog wel de grootste winst: door eerder te praten over werkdruk, stress en motivatie, kun je ontdekken of iemand nog op de juiste plek zit. Misschien is een tijdelijke aanpassing genoeg. Misschien moet er iets structureel veranderen.

Of misschien – en dat kan ook – past het werk of de organisatie gewoon niet meer. Dan kun je samen kijken naar wat anders. Maar daar open over praten als iemand nog níét ziek is, is een stuk makkelijker dan wanneer het traject al gestart is.

Veel mensen blijven te lang zitten op een plek waar ze niet gelukkig zijn. Uit angst voor verandering, of omdat ze hun eigen kwaliteiten en mogelijkheden niet meer helder zien. Terwijl er vaak veel meer mogelijk is dan ze denken – zeker in deze arbeidsmarkt.

Ziekteverzuim voorkomen begint met aandacht. En daar valt nog veel te winnen.

Bij Xynthesis geloven we dat werkgevers én werknemers hier samen een rol in hebben. En dat er veel te winnen is als je op tijd samenwerkt – open, eerlijk en met oog voor wat er wél kan.